Notitie van de kerkenraad Hermeneutiek

 

 Van de kerkenraad.

Op de gemeentevergadering van 18 juni jl is onderstaande notitie aan de orde geweest. Er is afgesproken dat het in dit nummer van het Morgenlichtnieuws zou worden opgenomen.

Notitie hermeneutiek

Vroeger las je gewoon de Bijbel en wat er stond stond er. Zo was het duidelijk dat de aarde in zes keer 24 uur is geschapen, de zondag de nieuwe invulling van de sabbat is, de zon om de aarde draait en dat zusters geen kiesrecht toekomt. Ook at de vroege kerk geen bloed(worst). De Bijbel was er immers duidelijk over.

Deze duidelijkheid bleek uiteindelijk telkens opnieuw schijnduidelijkheid. Reeds vroeger werd het Bijbelverstaan niet alleen door de tekst zelf bepaald, maar ook door wie de lezer was en waardoor hij of zij was gevormd. Zo kon de sterrenkundige Gallileo er, omhoog kijkend, in de 16e eeuw niet omheen dat de aarde om de zon draait en niet omgekeerd. Maar in diezelfde tijd wist de theoloog Calvijn, met zijn hoofd in de Bijbel, zeker dat het wèl zo was. En dat de zondag de sabbat van het vierde gebod was geloofde het doorsnee kerklid ook echt niet omdat diepgaande schriftstudie hem of haar dit had doen inzien, maar gewoon omdat de dominee het zei, en die zei het omdat de professor het zei en die zei het omdat het altijd zo geweest was en het was altijd zo geweest omdat… Inmiddels vinden we het passend dat de zusters hun stem uitbrengen, hebben onze kerken ingezien dat de zondag niet zonder meer in de plaats van de sabbat is gekomen en maken we dankbaar gebruik van bloedtransfusies. Hebben we de Bijbel aan de kant geschoven? Nee, we hebben ander zicht gekregen op zaken en dat heeft invloed op hoe we de Bijbel lezen. Maar dat was vroeger dus ook al zo. Alleen het besef daarvan ontbrak doorgaans.

Het je er bewust van zijn dat er allerlei processen en factoren meespelen wanneer je een tekst leest en interpreteert is het doel van de hermeneutiek. Het is een illusie dat we slechts gewoon, 100% objectief hoeven te lezen wat er staat. Want niemand, hoe orthodox of hoe vrijzinnig hij of zij ook is, is daartoe in staat. Het vak hermeneutiek is verdacht gem(r)aakt, er hangt er de geur omheen van: ‘zo kun je alles uit de Bijbel halen wat je wilt; als we hier aan beginnen zijn we straks ons hele geloof kwijt.’ Dat is niet waar. Zo geloven alle ambtsdragers van Christus’ gemeente in Hardenberg-Baalder anno 2018 zonder enige reserve dat de Bijbel Gods Woord is en dat Jezus Christus onze enige Verlosser is. Tegelijk is door samen door te spreken over het onderwerp ‘hermeneutisch bewustzijn’ bij alle ambtsdragers het besef gegroeid dat het winst is in te zien dat externe en interne factoren een rol spelen bij het interpreteren van de Bijbel.

Het is belangrijk te begrijpen dat de hermeneutiek een beschrijvende wetenschap is en geen voorschrijvende. Hermeneutiek schrijft niet voor hoe je de bijbelverhalen over de opstanding moet lezen. Hermeneutiek beschrijft welke factoren ons beïnvloeden als we in de Bijbel lezen over die opstanding. Juist dát kan je leren begrijpen waarom bij dezelfde Bijbelteksten de ene theoloog die opstanding loochent, terwijl de andere haar gelooft. Hermeneutisch besef op zich verandert geen feiten of normen. Het besef dat iedereen door een bril met door allerlei factoren geslepen glazen naar de Bijbeltekst kijkt, helpt eigen standpunten goed te kunnen analyseren. Het helpt tegelijk de standpunten van anderen beter te kunnen begrijpen. Dit inzicht, dat de raad inmiddels voltallig deelt, helpt bij het zoeken van antwoorden rond moeilijke of gevoelige onderwerpen boven het niveau van enkel touwtrekken aan teksten uit te stijgen. Dit touwtrekken leidt, zo leert de geschiedenis, enkel tot een patstelling op het niveau: welles - nietes.

Samenvattend:

De kerkenraad wil de bijbel hermeneutisch bewust lezen. We geven ons er rekenschap van dat we bij het zoeken van de betekenis van de Bijbel, voor welk onderwerp dan ook, een door allerlei factoren gekleurde bril dragen. Dit inzicht noemen we het hermeneutisch bewustzijn. Hoe scherper het zicht op die bril, des beter kunnen standpunten verantwoord worden ingenomen, verdedigd of afgewezen.

Concreet betekent dit hermeneutische bewustzijn voor de raad de volgende dingen, die het uitgangspunt vormen voor hoe we de bijbel verstaan en die ons beschermen tegen dwaalleer, ketterij en schriftkritiek.

-        We lezen de bijbel in zijn geheel als het woord van God. Al de schriften van oude en nieuwe testament van Genesis 1 tot en met Openbaring 22 oefenen als Woord van God gezag uit over ons leven.

-        We lezen de bijbel als de enige op schrift gestelde vastlegging van wat God over zichzelf bekend wilde maken. De bijbel is noodzakelijk, alleen in deze geschriften vinden we wat wij nodig hebben om verlost te worden.

-        We lezen de bijbel als boek van de verlossing. Niet als natuurwetenschappelijk verhandeling over de totstandkoming van hemel en aarde, niet als geschiedenis van Israël of biografie van Jezus, maar we lezen de bijbel als die boodschap die God ons bekend heeft willen maken, zodat wij weten hoe wij verlost kunnen worden. Op deze manier is de bijbel volkomen en onfeilbaar voor ons.

Bij het lezen van heel de bijbel laten we ons leiden door de uitlegprincipes die de bijbel zelf geeft. (Bijvoorbeeld de Hebreeën brief geeft ons de hermeneutische sleutel in handen om de verhouding tussen oude en nieuwe verbond juist te verstaan). Op deze manier is de bijbel begrijpelijk. We verstaan helder en duidelijk de boodschap die van de bijbel uitgaat: dat God de Vader zijn geschapen, maar gevallen wereld door de dood van zijn Zoon heeft verzoend en het vernieuwd tot een koninkrijk van God. En dat in die verzoening door zijn Zoon voor ons vergeving van zonden en eeuwig leven besloten liggen.  

-        We lezen heel de bijbel in verbondenheid met de kerk van alle tijden en plaatsen. De belijdenissen van de vroege kerk en de reformatie zijn gids en kompas bij ons verstaan vandaag.

-        Bij het lezen van heel de bijbel kijken we in de spiegel. Waardoor is ons verstaan tot nu toe gekleurd. Of het nu gaat om het verstaan van de bijbel als geheel, specifieke teksten in het bijzonder en onderwerpen en thema’s die in de bijbel aan de orde komen.

-        We lezen de bijbel in verbondenheid met de kennis die we buiten de bijbel om op doen. Die kennis helpt ons om de bijbel juist te verstaan. We schakelen deze kennis in, niet uit.

-        We lezen de bijbel als woord van God in samenhang met de geschiedenis als werk van God. De tijd scheidt ons in toenemende mate van de tijd van de bijbel. De ontwikkeling van de geschiedenis is nuttig en nodig voor ons verstaan van de bijbel nu.

-        We lezen de bijbel als cultuurbepaald en cultuurbepalend. De bijbel is in bepaalde culturen tot stand gekomen, maar is niet beperkt tot die culturen. Daar rekenen we mee. Dat doet aan de strekking van de bijbel niets af, die richt zich op alle culturen en is cultuurbepalend in die zin dat alle volken, stammen en naties zich die haar gezag aanvaarden, daardoor worden geheiligd.

Ds. Adrian Verbree

ds. Louren Blijdorp

            Vastgesteld door de kerkenraad in mei 2018